Co to jest kręgozmyk i jakie daje objawy?
Kręgozmyk to przemieszczenie jednego kręgu względem drugiego, najczęściej do przodu, zwykle w odcinku lędźwiowym L4–L5 lub L5–S1, a dominującym objawem są objawy bólowe dolnej części pleców z możliwym promieniowaniem do pośladków, ud lub nóg [1]. Dolegliwości często nasilają się podczas stania, chodzenia i przeprostu oraz łagodnieją w siadzie lub przy pochyleniu tułowia do przodu [1]. U części osób przebieg pozostaje bezobjawowy i bywa wykrywany przypadkowo w badaniach obrazowych [1].
Co to jest kręgozmyk?
Kręgozmyk oznacza ześlizg kręgu względem sąsiedniego kręgu w płaszczyźnie przednio tylnej, najczęściej w kierunku przednim. Zwykle dotyczy dolnego odcinka kręgosłupa, szczególnie poziomów L4–L5 oraz L5–S1 [1].
Do przemieszczenia dochodzi, gdy struktury stabilizujące segment ruchowy kręgosłupa, takie jak krążek międzykręgowy, stawy międzykręgowe, łuk kręgu, więzadła i mięśnie, tracą zdolność do utrzymywania prawidłowego ustawienia kręgów. W efekcie może dojść do zwężenia kanału kręgowego lub otworów międzykręgowych i dolegliwości wynikających z podrażnienia lub ucisku korzeni nerwowych.
Jakie są objawy kręgozmyku?
Przebieg choroby bywa bezobjawowy, jednak najczęściej występują objawy kręgozmyku o nasileniu zmiennym w czasie [1]. Najczęstsze dolegliwości obejmują [1]:
- ból dolnej części pleców, często z promieniowaniem do pośladków lub ud;
- sztywność i ograniczenie ruchomości kręgosłupa;
- napięcie mięśni tylnej części ud;
- ból, mrowienie, drętwienie lub osłabienie kończyny dolnej o charakterze rwy kulszowej.
Dolegliwości typowo nasilają się przy staniu, chodzeniu, aktywności fizycznej lub przeproście, a zmniejszają się po odpoczynku, siadaniu lub pochyleniu do przodu [1].
Które objawy są alarmowe i kiedy szukać pilnej pomocy?
Do objawów alarmowych należą postępujące trudności w chodzeniu, narastające osłabienie nóg, objawy zwężenia kanału kręgowego oraz zaburzenia kontroli oddawania moczu lub stolca, które wymagają pilnej oceny medycznej.
Jakie są rodzaje kręgozmyku?
Wyróżnia się postacie: wrodzoną lub dysplastyczną, kręgoszczelinową związaną z uszkodzeniem łuku kręgu, zwyrodnieniową wynikającą ze zmian w krążkach i stawach międzykręgowych, pourazową oraz patologiczną. U młodszych osób częściej znaczenie mają przeciążenia i wielokrotne przeprosty, natomiast u dorosłych i w starszym wieku dominuje mechanizm zwyrodnieniowy.
Kręgozmyk różni się od kręgoszczeliny. Kręgoszczelina oznacza ubytek lub złamanie w obrębie łuku kręgu, podczas gdy kręgozmyk to przemieszczenie kręgu. Kręgoszczelina może jednak sprzyjać rozwojowi kręgozmyku.
Na czym polega diagnostyka?
Rozpoznanie opiera się na wywiadzie, badaniu fizykalnym i neurologicznym oraz badaniach obrazowych. Podstawowym badaniem jest RTG, które pokazuje ustawienie i stopień przemieszczenia kręgów.
W zależności od obrazu klinicznego wykorzystuje się także:
- RTG czynnościowe w zgięciu i wyproście do oceny niestabilności segmentu;
- tomografię komputerową do precyzyjnej oceny struktur kostnych i ewentualnych defektów łuku;
- rezonans magnetyczny do oceny krążków, kanału kręgowego, korzeni nerwowych i tkanek miękkich, a także stopnia ewentualnego ucisku struktur nerwowych.
Jak ocenia się stopień przemieszczenia?
W praktyce klinicznej stosuje się pięciostopniową skalę Meyerdinga. Stopień I to przemieszczenie do 25 procent, II od 26 do 50 procent, III od 51 do 75 procent, IV od 76 do 100 procent, V powyżej 100 procent określany jako spondyloptoza.
Jak powstaje ból i objawy neurologiczne?
Uszkodzenie lub osłabienie elementów stabilizujących segment ruchowy oraz degeneracja krążka i stawów międzykręgowych zmniejszają stabilność, co sprzyja ześlizgowi kręgu. Przemieszczenie może zwężać kanał kręgowy i otwory międzykręgowe, powodując ucisk korzeni nerwowych i dolegliwości bólowe, parestezje oraz osłabienie mięśni w kończynie dolnej. Nasilenie bólu przy staniu, chodzeniu i przeproście oraz jego zmniejszenie przy pochyleniu do przodu wskazuje na mechaniczne przeciążenie segmentu oraz możliwe współistnienie zwężenia kanału [1].
Co wpływa na nasilenie dolegliwości?
Wielkość przemieszczenia nie zawsze koreluje z nasileniem bólu. O przebiegu decydują także poziom kręgosłupa, stabilność segmentu, nasilenie zmian zwyrodnieniowych i zwężenia kanału kręgowego oraz wiek pacjenta.
Ile osób może mieć kręgozmyk?
Kręgozmyk może dotyczyć nawet około 10 procent populacji, przy czym duża część przypadków nie daje objawów i pozostaje nierozpoznana do czasu wykonania badań obrazowych [1]. U osób objawowych dolegliwości często pojawiają się stopniowo [1].
Jak leczy się kręgozmyk?
Leczenie zazwyczaj rozpoczyna się zachowawczo i obejmuje modyfikację aktywności w kierunku unikania czynności nasilających ból, leczenie przeciwbólowe oraz fizjoterapię z naciskiem na ćwiczenia wzmacniające mięśnie tułowia. Fizjoterapia może złagodzić ból i poprawić funkcję, chociaż nie zawsze eliminuje samo przemieszczenie.
Interwencję chirurgiczną rozważa się w przypadku utrzymywania się dolegliwości pomimo leczenia zachowawczego przez około 3 do 6 miesięcy, przy współistniejącej radikulopatii, chromaniu neurogennym, postępującym deficycie neurologicznym, znacznym przemieszczeniu lub istotnym ucisku na struktury nerwowe.
Czy kręgozmyk zawsze wymaga operacji?
Nie. Większość pacjentów leczy się skutecznie metodami zachowawczymi, a zabieg operacyjny jest wskazany w wybranych sytuacjach klinicznych z utrzymującymi się objawami i dowodami ucisku struktur nerwowych lub niestabilności.
Źródła i materiały
- https://www.nhs.uk/conditions/spondylolisthesis/
physio-health.pl to zespół doświadczonych fizjoterapeutów, trenerów i lekarzy, którzy dzielą się rzetelną wiedzą z zakresu fizjoterapii, rehabilitacji i profilaktyki zdrowotnej. Łączymy praktykę z najnowszymi doniesieniami naukowymi, oferując sprawdzone porady i inspiracje do codziennej troski o zdrowie. Naszą misją jest wsparcie w drodze do życia bez bólu – z energią i pełną sprawnością.